คนชั่วควรเว้น

               คนชั่วควรเว้น

                ทุชฺชโน    วชฺชนีโยว,              วิชฺชายาลงฺกโตปิ    เจ;
                มณินาลงฺกโต    สนฺโต,            สปฺโป  กึนุ  ภยํ  กโร.

ผิว่า ทุรชนถึงประดับด้วยวิชาความรู้ก็ตาม ก็ควรเว้นโดยแท้
อสรพิษแม้ประดับด้วยแก้วมณีและ เชื่องก็ตาม ที่ไม่เป็นอันตรายมีด้วยหรือ.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๗, มหารหนีติ ๑๓๓, กวิทัปปณนีติ ๒๒๔, จาณักยนีติ ๒๕)

ศัพท์น่ารู้ :

ทุชฺชโน  (คนชั่ว, ทุรชน)  ทุชฺชน+สิ

วชฺชนีโยว  ตัดบทเป็น วชฺชนีโย+เอว (พึงเว้นนั่นเทียว)

วิชฺชายาลงฺกโตปิ  ตัดบทเป็น วิชฺชาย+อลงฺกโต+อปิ (แม้ประดับแล้วด้วยวิชา)

เจ  (หากว่า,  ผิว่า) นิบาต

มณินาลงฺกโต  ตัดบทเป็น มณินา+อลงฺกโต (ประดับแล้วด้วยแก้วมณี)

สนฺโต  (สงบระงับแล้ว) สนฺต+สิ

สปฺโป  (ผู้เสือกไป, งู)  สปฺป+สิ  (เดิมเป็น สพฺโพ เห็นว่าเป็นศัพท์คลาดเคลื่อน จึงแก้เป็น สปฺโป เพื่อให้เหมือนกับคัมภีร์อื่นมีมหารหนีติเป็นต้น)

กึนุ  (มิใช่หรือ) นิบาต

ภยํ  (ภัย, อันตราย) ภย+อํ

กโร  (ผู้กระทำ) กร+สิ หรือใช้เป็นสมาสว่า ภยํกโร หรือ ภยงฺกโร (ผู้กระอันตราย) ก็ได้.

เช่นเคยครับ ขออนุญาตนำคาถาจากอีกสองคัมภีร์มาเทียบเคียงไว้ ให้ศึกษาเพื่อให้ได้ความรู้เกี่ยวกับการใช้ศัพท์ แต่ละคัมภีร์มีความแตกต่างกันอย่างละนิดละหน่อย เข้าใจว่า คงเกิดจากการลัดลอก หรือถ่ายทอดกันมาเป็นระยะเวลาที่ยาวนาน จึงทำให้ผิดแปลกแตกต่างกันไป หากไม่ศึกษาไวยากรณ์ไว้บ้าง คงตัดสินใจลำบากเหมือนก้น.

คาถาที่ ๑๓๓ จากคัมภีร์มหารหนีติ มีข้อความดังนี้

        ทุชฺชโน  วชฺชนีโยว,             วิชฺชายาลงฺกโตปิ  เจ;
        มณินาลงฺกโต  สนฺโต,          สปฺโป  กึ  น  ภยงฺกโร.

ส่วนคาถาที่ ๒๒๔ มาจากคัมภีร์กวิทัปปณนีติ มีข้อความว่า.

        ทุชฺชโน  ปริหาตพฺโพ,         วิชฺชายาลงฺกโตปิ  จ;
        มณินา  ภูสิโต  สปฺโป,         กิเมโส  น  ภยงฺกโร.

คนพาลแม้เป็นผู้มีวิชาความรู้,  ก็ควรหลีกเว้นให้ห่างแหละดี,

ธรรมดางูพิษแม้จะประดับด้วยแก้วมณี,  ที่จะไม่แว้งกัดนั้น จักเป็นไปได้อย่างไร.

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

ทุรชนควรเว้นแท้ ถึงแม้ว่าเขาเป็นผู้ประดับแล้ว  ด้วยวิชา อสรพิษแม้ประดับด้วยแก้วมณี จะไม่ทำภัยอะไรให้หรือ.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

ขึ้นชื่อว่าทรชนแล้วควรเว้นขาด ถึงเขาจะมีวิชาความรู้วิเศษอย่างไรก็ตาม 

ขึ้นชื่อว่าอสรพิษแม้จะมีแก้วที่คอ จะไม่เป็นภัยแก่ใครนั้นมีหรือ.

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 คนชั่วควรเว้น , คนพาลเหมือนถ่านไฟ , คนพาลเหมือนงูพิษ, ใจคนพาล, เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ , คุณของคนพาล , ว่าเขาเป็นเสียเอง , คนชอบหาเรื่อง

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร  

คนพาลเหมือนถ่านไฟ

คนพาลเหมือนถ่านไฟ

ทุชฺชเนน  หิ  สํสคฺคํ,    สตฺตุตาปิ  น  ยุชฺชติ;

ตตฺโตว  ฑยฺหตฺยงฺคาโร,     สนฺโต  กาฬายตํ  กโร.

ที่แท้ บุคคลไม่ควรคลุกคลีกับคนชั่ว  แม้เป็นศัตรูกัน ก็ไม่สมควรเลย
ถ่านไฟที่ร้อนจัด ย่อมไหม้เอานั่นเทียว  ถึงเย็นสนิทแล้ว ยังทำให้มือเปื้อนได้.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๖, มหารหนีติ ๑๓๒, กวิทัปปณนีติ ๒๒๒)

ศัพท์น่ารู้ :

ทุชฺชเนน   (ด้วยทุรชน, กับคนชั่ว) ทุชฺชน+นา

หิ    (เป็นความจริง, จริงอยู่, แท้จริง, เพราะว่า) นิบาติ

สํสคฺคํ   (การคลุกคลี, การคบหา) สํสคฺค+สิ (+อํ) ในมหารหนีติ เป็น สํสคฺโค ก็ถือว่าสมควรกว่า

สตฺตุตาปิ   ตัดบทเป็น สตฺตุตา+อปิ (แม้ความเป็นศัตรูกัน) สตฺตุ+ตา ปัจจัยในภาวตัทธิต วิ. สตฺตุโน ภาโว สตฺตุตา (ความเป็นแห่งศัตรู ชื่อว่า สตฺตุตา), บางฉบับเป็น สตฺตุนาปิ ก็มี. ส่วน อปิ (แม้) เป็นอุปสัค หรือ นิบาต ก็ว่า.

น   (ไม่, หามิได้) นิบาตบอกปฏิเสธ

ยุชฺชติ   (ประกอบ, สมควร) √ยุช+ย+ติ ทิวาทิ. กัตตุ.

ตตฺโตว   ตัดบทเป็น ตตฺโต+เอว (ลุกไหม้แล้วนั่นเทียว, คุกรุ่นแล้วเทียว) √ตป-สนฺตาเป ในความร้อน +ต ปัจจัย (√ตป+ต) > ตตฺต+สิ ลบที่สุดและซ้อน ตฺ เป็น ตฺต § คุปาทีนญฺจ. (รู ๖๓๐)

ฑยฺหตฺยงฺคาโร    ตัดบทเป็น ฑยฺหติ (เผา, ไหม้) + องฺคาโร (ถ่านเพลิง)

สนฺโต   (สงบแล้ว, ดับแล้ว, มอดแล้ว) √สมุ+ต > สนฺต+สิ

กาฬายตํ    ควรเป็น กาฬายติ, กาฬายเต (ประพฤติดำอยู่, เป็นดุจว่าสีดำ) กาฬ+อาย+ติ อาย ปัจจัยในควมประพฤติ เบื้องหลังนามศัพท์ § อาย นามโต กตฺตุปมานาทาจาเร. (รู๕๓๖)

กโร    (มือ, กร) กร+สิ, บางฉบับเป็น กรํ ก็มี.

-----

ขอนำคาถานี้จากอีกสองคัมภีร์มาแสดงเทียบเคียงกันไว้ เพื่อเป็นแนวทางแก่ผู้ในสนใจ นำไปพิจารณาเพื่อให้เกิดปัญญายิ่ง ๆ ขึ้นไป..

ในมหารหนีติ คาถา ๑๓๒ มีข้อความที่ต่างกัน ดังนี้

ทุชฺชเนน  หิ  สํสคฺโค,     สตฺตุตาปิ  น  ยุชฺชเต;
ตตฺโต  ทหติ  องฺคาโร,     สนฺตา  ตุ  กาลตํ  กโร.

จริงอย่างนั้น การคลุกคลีกับคนชั่ว ก็ไม่สมควร   แม้ความเป็นศัตรูกัน ก็ไม่สมควร  ถ่านไฟร้อนย่อมไหม้มือ ส่วนที่ดับก็ทำให้มือดำได้

ส่วนในกวิทัปปณนีติ คาถา ๒๒๒ มีข้อความต่างกันอีก เห็นได้ชัด ดังนี้

ทุชฺชเนน  สมํ  เวรํ,    สขฺยญฺจาปิ  น  การเย;
อุณฺโห  ทหติ  จงฺคาโร,   สีโต   กณฺหายเต  กรํ.

บุคคลไม่ควรทำเวรและแม้ความเป็นเพื่อน  ให้เสมอกับทุรชนคนชั่ว อนึ่งถ่านที่ร้อน  ย่อมเผาไหม้มือได้ ที่เย็นแล้ว ยังทำให้มือดำอีกด้วย.

-----

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

เป็นความจริง การคลุกคลีด้วยทุรชนแลศัตรู ไม่ดีเลย  ถ่านเพลิงที่ลุกโชนจับเข้าก็ไหม้มือ แม้ดับเย็นแล้ว  ถูกเข้าก็ยังดำติดมืออีก.

-----

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

จริงอย่างนั้น การคลุกคลีกับทรชนและศัตรูไม่ดีเลย  ถ่านเพลิงที่ลุกโชน จับเข้าก็ไหม้มือ  ถึงดับเย็นแล้วจับเข้าก็ยังดำติดมืออีก.

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉  คนชั่วควรเว้น , คนพาลเหมือนถ่านไฟ , คนพาลเหมือนงูพิษ, ใจคนพาล, เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ , คุณของคนพาล , ว่าเขาเป็นเสียเอง , คนชอบหาเรื่อง

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร  

คนพาลเหมือนงูพิษ

คนพาลเหมือนงูพิษ

ตสฺมา  ทุชฺชนสํสคฺคํ,      อาสีวิสมิโวรคํ;  
อารกา  ปริวชฺเชยฺย,       ภูตกาโม วิจกฺขโณ.

เพราะเหตุนั้น บุคคลผู้ใคร่ความเจริญ  มีปัญญาเห็นแจ้ง พึงเว้นการคลุกคลีกับ
คนชั่วให้ห่างไกล เหมือนห่างงูมีพิษร้ายที่เขี้ยวฉะนั้น.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๕, มหารหนีติ ๑๓๑)

ศัพท์น่ารู้ :

ตสฺมา  (เพราะฉะนั้น, เหตุนั้น) ต+สฺมา สัพพนาม, เป็นนิบาตก็ได้

ทุชฺชนสํสคฺคํ  (การคลุกคลีด้วยทุรชน) ทุชฺชน (คนชั่ว)+สํสคฺค (คลุกคลี> ทุชฺชนสํสคฺค+อํ

อาสีวิสมิโวรคํ  ตัดบทเป็น อาสีวิสํ (พิษที่เขี้ยวงู) +อิว (ราวกะ, ดุจ) +อุรคํ (ผู้ไปด้วยอก, งู) ศัพท์(บาทคาถา)นี้ เดิมเป็น อาสิวีสมิโวรคํ แก้เป็น อาสีวิสมิโวรคํ ตามมหารหนีติ ซึ่งเป็นศัพท์ที่ถูกต้อง เพราะ #อาสี แปลว่า เขี้ยวงู ไม่ใช่ อาสิ, วิส แปลว่า พิษ ไม่ใช่ วีส.

อารกา  (ห่าง, ไกล) นิบาตบท

ปริวชฺเชยฺย  (เว้น, เว้นรอบ) ปริ+√วชฺช+เณ+เอยฺย จุราทิคณะ ตามนัยสัททนีติ ธาตุมาลา ถ้าตามนัยธาตวัตถสังคหะ เป็น วชฺชี เป็นได้สองคณะคือ ภูวาทิคณะ และจุราทิคณะ

ภูตกาโม  (ผู้ใคร่ความเจริญ) ภูต, ภูติ (ความเจริญ) +กาม (ใคร่, ปรารถนา, ต้องการ) > ภูตกาม+สิ ในมหารหนีติ เป็น ภูติกาโม.

วิจกฺขโณ (ผู้มีปัญญา, ผู้เห็นประจักษณ์) วิจกฺขณ+สิ

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

เหตุนั้น ผู้ใคร่ความเจริญ มีวิจารณญาณ  พึงเว้นการคลุกคลีด้วยทุรชนเสียให้ห่างไกล  เสมือนงูร้ายมีพิษที่เขี้ยว.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

เพราะฉะนั้น ผู้หวังความเจริญ เห็นประจักษ์แล้ว  ควรเว้นการคลุกคลีกับทรชนเสียให้ห่างไกล  เสมือนห่างงูร้ายมีพิษที่เขี้ยวฉะนั้น.

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉ใจคนพาล, เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ , คุณของคนพาล , ว่าเขาเป็นเสียเอง , คนชอบหาเรื่อง

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร  

ใจคนพาล

ใจคนพาล

ตปฺปเต  ยาติ  สมฺพนฺธํ,    ทฺรวํ  ภวตฺยวนตํ;
มุทุ ​ ทุชฺชนจิตฺตํ  น,    กึ  โลเหน  ปมียเต.

แผ่นเหล็กถูกเผา ถึงความเหลวละลาย,  กลายเป็นวัสดุคดงอได้
ส่วนใจของคนพาลไม่เคยอ่อนเลย   จะเปรียบกับเหล็กได้อย่างไรเล่า.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๔, มหารหนีติ ๑๓๐)

ศัพท์น่ารู้ :

ตปฺปเต (เผา, ไหม้, ส่องแสง, เดือนร้อน, ถูกทรมาน; อิ่มใจ, ยินดี) √ตป+ย+เต ทิวาทิคณะ กัตตุวาจก ในที่นี้ควรแปลเป็น กัมมวาจก „ถูกเผา“

ยาติ (ถึง, ไป) √ยา+อ+ติ ภูวาทิ. กัตตุ.

สมฺพนฺธํ (ความเกี่ยวเนื่อง, ความผูกพันธ์กัน, ท่อนเหล็ก, เหล็กพืด) สํ+พนฺธ > สมฺพนฺธ+สิ ส่วนในมหารหนีติ เป็น สนฺธานํ แปลเหมือนกัน สนฺธาน เป็น นปุงสกลิงค์ แต่ สมฺพนฺธ โดยมากเป็น ปุงลิงค์

ทฺรวํ (ของเหลว, ละลาย) ทฺรว+อํ เป็นกรรมใน ยาติ แต่ถ้าเอาเป็นวิกัตตาใน ภวติ ต้องเป็น ทฺรว+สิ. อนึ่ง ศัพท์นี้บังเอิญไปค้นเจอในอภิธานัปปทีปิกา คาถาที่ ๘๐๔. ในมหารหนีติ เป็น ทโว.

ภวตฺยวนตํ ตัดบทเป็น ภวติ+อวนตํ (ย่อมเป็น+คดงอ, น้อมเอียง)

มุทุ (อ่อน, นุ่ม, อ่อนโยน) มุทุ+สิ

ทุชฺชนจิตฺตํ (จิตของทุรชน, ใจของคนชั่ว) ทุชฺชน+จิตฺต > ทุชฺชนจิตฺต+สิ

น (ไม่, หามิได้) นิบาตบอกปฏิเสธ

กึ (อะไร, หรือ) นิบอกบอคำถาม

โลเหน (เหล็ก, โลหะ) โลห+นา แปลง นา วิภัตติเป็น เอน

ปมียเต (ถูกประมาณ, ถูกนับ, ถูกอุปมา) ป+√มา+ย+เต > ภูวาทิ. กัมม. ในมหารหนีติ เป็น อุปมียเต.

ส่วนในมหารหนีติ คาถา ๑๓๐ มีข้อความคล้ายกัน ดังนี้

ตปฺปเต  ยาติ  สนฺธานํ,   ทโว  ภวติวนตํ;

มุทุํ  ทุชฺชนจิตฺตํ  กึ,    โลเหน  อุปมียเตฯ

แผ่นเหล็กถูกความร้อนเผาย่อมถึงความอ่อนได้ และย่อมกลายสภาพที่คดงอได้

ส่วนใจคนพาลไม่เคยอ่อนเลย   จะเอาเหล็กเทียบกันได้อย่างไรเล่า.

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

เหล็กพืดถูกเผาร้อนเข้ายังอ่อนไปได้ แต่ใจของ

ทุรชนไม่มีอ่อนเลย ดั่งฤาจะเอาเหล็กเข้ามาเปรียบ.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

เหล็กพืด ถูกร้อนเข้ายังอ่อนได้  แต่ใจทรชนไม่มีอ่อนเลย  

จะเอาเหล็กมาเปรียบได้แลหรือ.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ , คุณของคนพาล , ว่าเขาเป็นเสียเอง , คนชอบหาเรื่อง

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร  

คนชอบหาเรื่อง

คนชอบหาเรื่อง

น  วินา  ปรวาเทน,    รมนฺติ  ทุชฺชนา  ขลุ;
น  สา  สพฺพรเส  ภุตฺวา,     วินาสุทฺเธน  ตุสฺสติ.

พวกทุรชนคนชั่วย่อมไม่รื่นเริง  ยกเว้นหาเรื่องทะเลาะกะคนอื่น
สุนัขก็เช่นกัน ชิมรสทุกอย่างแล้ว  ย่อมพอใจหามิได้ ยกเว้นคูถ.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๓,  มหารหนีติ ๑๒๙)

ศัพท์น่ารู้ :

น (ไม่, หามิได้) นิบาตบอกปฏิเสธ

วินา (เว้น, ยกเว้น, นอกจาก) นินาต

ปรวาเทน (คำกล่าวของผู้อื่น, คำโต้แย้ง)

รมนฺติ (ยินดี, พอใจ,​ รักใคร่) √รม+อ+อนฺติ ภูวาทิคณะ กัตตุวาจก

ทุชฺชนา (คนชั่ว, ทุรชน ท.) ทุ+ชน > ทุชฺชน+โย แปลง โย ปฐมวิภัตติ เป็น อา

ขลุ, ขลู (คนชั่ว, เลว, ตะกอน, ขุ่นมัว) ขลุ+โย

น (ไม่, หามิได้) นิบาตบอกปฏิเสธ

สา (สุนัข, หมา) สา+สิ อาการันต์ในปุงลิงค์

สพฺพรเส (รสทั้งปวง ท., สรรพรส) สพฺพ+รส > สพฺพรส+โย แปลง โย ทุติยาวิภัตติ เป็น เอ

ภุตฺวา (กิน, บริโภค) √ภุช+อ+ตฺวา > ภุตฺวา+สิ ลบ สิ

วินา (เว้น, นอกจาก) นิบาต

สุทฺเธน (หมดจด, สะอาด) สุทฺธ+นา, (ศัพท์นี้ในมหารหนีติเป็น อุจฺเจน หมายถึง อุจจาระ, คูถ ฉะนั้นจึงตามนัยมหารหนีติ) อนึ่ง คงเป็นบทสนธิว่า วินา+อสุทฺเธน ก็เป็นได้ ซึ่งหมายถึงของไม่สะอาด หรือคูถนั้นเอง. หมายเหตุ : ในต้นฉบับท่านพิมพ์ติดกันดังนี้ นวินาปรวาเทน, รมนฺติทุชฺชนาขลุ;

นสาสพฺพรเสภุตฺวา, วินาสุเทฺธนตุสฺสติฯ ก็เลยไม่ทราบว่าแยกกันหรือติดกันแน่ระหว่าง วินา สุทฺเธน.

ตุสฺสติ (ยินดี, ร่าเริง, พอใจ) √ตุส+ย+ติ ทิวาทิ. กัตตุ.

ในมหารหนีติ คาถา ๑๒๙ มีศัพท์ในบาทคาถาสุดท้ายที่ต่างกัน่อย่างชัดเจน ดังนี้

น  วินา  ปรวาเทน,    รมนฺเต  ทุชฺชนา  ขลุ;

น  สา  สพฺพรเส  ภุตฺวา,    วินา  วจฺเจน  ตุสฺสติ.

คนชั่วคนเลวยินดีหาอะไรๆ หามิได้  ยกเว้นการโต้แย้งกะผู้อื่น, 

สุนัขก็เหมือนกัน  ชิมรสทุกอย่างแล้ว ย่อมพอใจหามิได้ ยกเว้นคูถ.

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

ทุรชนแท้ย่อมไม่ชอบใจอะไร นอกจากภริยาผู้อื่น นางงามนั้นชิมรสทุกอย่างแล้ว ก็ไม่ชอบใจอะไร  นอกจากชายโสด.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

ทรชนไม่ชอบใจอะไรนอกจากเมียท่าน  นางงามนั้น เมื่อได้ชิมรสทุกอย่างแล้ว  ก็ไม่ชอบใจอะไรนอกจากชายโสด.

หมายเหตุ : สำนวนแปลของท่านบุพราจารย์ทั้งสองที่ปรากฏเช่นนั้น เพราะว่า คาถาต้นฉบับที่ท่านใช้แปลมีข้อความแตกต่างกัน (คลาดเคลื่อน ในบาทที่ ๑ เป็น ปรทาเรน และบาทสุดท้ายท่านแยกเป็น วินา สุทฺเธน ) ดังนี้

น  วินา  ปรทาเรน,​    รมนฺติ  ทุชฺชนา  ขลุ;

น  สา  สพฺพรเส  ภุตฺตา,     วินา  สุทฺเธน  ตุสฺสติ.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ , คุณของคนพาล , ว่าเขาเป็นเสียเอง

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร  

 วัดอ่างสุวรรณ (โบสถ์ไม้ตาล'หลังเดียวในโลก) จ.ประจวบคีรีขันธ์.

ว่าเขาเป็นเสียเอง

ว่าเขาเป็นเสียเอง

อิโตหาสตรํ  โลเก,    กิญฺจิ  ตสฺส  น  วิชฺชติ;
ทุชฺชโนติ  จ  ยํ  อาห,   สุชนํ  ทุชฺชโน  สยํ.

ในโลกนี้ ไม่มีอะไรที่น่าขบขัน  ยิ่งไปกว่าเรื่องต่อไปนี้อีกแล้ว
คือ คนพาลเรียกคนดีว่าคนชั่ว  ที่แท้ ตัวนั่นแหละเป็นคนชั่วเสียเอง.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๒, มหารหนีติ ๑๒๗)

ศัพท์น่ารู้ :

อิโต (แต่นี้, ตามที่กล่าวมาแล้วนั้น) อิม+โต ปัจจัยลงหลังสัพพนาม เรียกว่า วิภัตติปปัจจยวิธาน วิธีแห่งปัจจัยที่กล่าวอรรถวิภัตติ.

หาสตรํ (น่าหัวเราะกว่า, น่าขำกว่า) หาส+ตร ปัจจัยในวิเสสตัดธิต > หาสตร+สิ

โลเก (ในโลก) โลก+สฺมึ

กิญฺจิ (สิ่งไร, บางสิ่ง, บางอย่าง) กึ+จิ > กิญฺจิ สัพพนาม

ตสฺส (...นั้น,​ ของคนพาลนั้น) ต+ส สัพพนาม

น (ไม่, หามิได้) นิบาตบอกปฏิเสธ

วิชฺชติ (มีอยู่) √วิท+ย+ติ ทิวาทิคณะ กัตตุวาจก

ทุชฺชโนติ ตัดบทเป็น ทุชฺชโน+อิติ (ว่าทุรชน, ว่าคนไม่ดี) ทุ+ชน > ทุชฺชน+สิ

จ (ก็, ด้วย, และ) นิบาต

ยํ (..ใด) ย+อํ สัพพนาม

อาห (กล่าว) √พฺรู+อ+ติ หรือ √พฺรู+อ+เอยฺย ภูวาทิคณะ กัตตุวาจก (ดูวิธีสำเร็จรูปในปทรูปสิทธิ สูตร ๕๐๒)

สุชนํ (คนดี, สุชน) สุ+ชน > สุชน+อํ

ทุชฺชโน (คนชั่ว, ทุรชน)

สยํ (เอง, ตัวเอง) สย+อํ

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

สำหรับพวกพาล ไม่มีอะไรในโลกที่จะชอบใจไป  

กว่าความบัดซบเหล่านี้ ยังกลับลงเอาคนดีว่า

เป็นคนชั่ว (เซ่อเซอะโง่เง่า) แต่ที่แท้เขาเอง คือ คนชั่ว.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

ไม่มีอะไรในโลก จะชอบใจคนพาลยิ่งกว่าความบัดซบ

แถมยังเห็นคนดีเป็นคนชั่วอีกด้วย

แต่ที่แท้ตัวคนพาลเองนั่นแหละคือคนชั่ว.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ , คุณของคนพาล

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร  

"วัดเขาพลอง" จ.ชัยนาท

หรือ วัดปฐมเทศนาอรัญวาสี อ.เมือง ประดิษฐาน "พระพุทธอริยธัมโม" พระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่ ศิลปะสุโขทัยงดงาม สามารถเดินขึ้นบันไดนาคไปสักการะ หรือขับรถยนต์ขึ้นไปชมวิวบนยอดเขาได้

คุณของคนพาล

คุณของคนพาล

จารุตา  ปรทาราย,   ธนํ  โลกตปตฺติยา;
ปสุตํ  สาธุนาสาย,   ขเล  ขลตรา  คุณา.

คุณที่เลวระยำในคนพาล มีดังนี้คือ:
๑. ความงามของเมียเขา มีไว้เพื่อเป็นชู้
๒. ทรัพย์มีไว้เพื่อทำให้โลกเดือดร้อน
และ ๓. ขวนขวายเพื่อทำลายคนดี.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๑, มหารหนีติ ๑๒๖)

ศัพท์น่ารู้ :

จารุตา (ความเป็นผู้ดุจทองคำ) จารุ+ตา ปัจจัยในภาวตัทธิต > จารุตา+สิ ลบ สิ, วิ. จารุโน ภาโว จารุตา.

ปรทาราย (ภรรยาของผู้อื่น) ปร+ทาร > ปรทาร+ส แปลง จตุตถีวิภัตติเป็น อาย ได้บ้าง § อาย จตุตฺเถกวจนสฺส ตุ. (รู ๓๐๔)

ธนํ (ทรัพย์) ธน+สิ

โลกตปตฺติยา (เพื่อทำโลกให้เดือดร้อน) โลก+ตปตฺติ? > โลกตปตฺติ+ส ในมหารหนีติ เป็น โลก-ตปฺปติยา ทั้งสองแห่งยังไม่ชัดเจนว่า วิธีทำตัวสำเร็จรูปเป็นอย่างไร? เท่าที่ทราบ รู้แต่ว่า „ตป“ ศัพท์ แปลว่า เผา, ทำให้ร้อน และทรมาน.

ปสุตํ (การขวนขวาย, พยายาม, ปรากฏ) ปสุต+สิ

สาธุนาสาย (เพื่อความทำลาย- ทำให้เสียหายแก่คนดี) สาธุ+นาส > สาธุนาส+ส

ขเล (ในคนพาล, ชั่ว, เลว) ขล+สฺมึ

ขลตรา (เลวกว่า, ชั่วกว่า) ขล+ตร ปัจจัยในวิเสสตัทธิต > ขลตร+โย

คุณา (คุณ, ความดี ท.) คุณ+โย

ส่วนในมหารหนีติ คาถา ๑๒๖ มีข้อความต่างกันในบาทคาถาที่ ๒ ดังนี้...

จารุตา  ปรทาราย,   ธนํ  โลกตปฺปติยา;

ปสุตํ  สาธุนาสาย,   ขเล  ขลตรา  คุณา.

ความงามของเมียเขา มีไว้เพื่อเป็นชู้ ๑

มีทรัพย์ไว้เพื่อทำให้โลกเดือดร้อน ๑

และขวนขวายเพื่อทำลายคนดี ๑

ทั้งสามนี้ เป็นคุณที่เลวระยำในพวกคนพาล.

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

ในจำพวกพาล ความเป็นคนสวยเปรียบด้วยทอง

สำหรับเป็นชู้ด้วยภรรยาผู้อื่น, ทรัพย์สำหรับทำโลก

ให้เดือดร้อน, การขวนขวายทำกิจสำหรับทำลาย

ความดี ความยิ่งบัดซบนั่นแหละ กลับเป็นคุณ

สำหรับพวกพาล.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

ในจำพวกคนพาล ความสวยงามเปรียบดังทองเพื่อทำชู้เมียท่าน

คนพาลมีทรัพย์ก็เพื่อจะทำให้โลกเดือดร้อน

ช่วยเหลือก็เพื่อทำลายความดี

ความเย่อหยิ่งบัดซบนั่นแหละเป็นลักษณะคนพาล.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน , บัณฑิตตกต่ำ

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร 

วัดนันตาราม อ.เชียงคำ จ.พะเยา

บัณฑิตตกต่ำ

บัณฑิตตกต่ำ

มุฬฺหสิสฺโสปเทเสน,    กุนารีภรเณน  จ;
ขลสตฺตูหิ สํโยคา,    ปณฺฑิโตปฺยวสีทติ.

เพราะคำแนะนำของศิษย์ที่โง่เขลา  เพราะการเลี้ยงดูนารีชั่ว
และเพราะคบหาศัตรูคือคนพาล  แม้เป็นบัณฑิต ก็ตกต่ำได้.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๒๐, มหารหนีติ ๑๑๙, กวิทัปปณนีติ ๑๓๐, โลกนีติ ๑๒๗)

ศัพท์น่ารู้ :

มุฬฺหสิสฺโสปเทเสน (เพราะคำแนะนำของศิษย์โง่เขลา​, เพราะแนะนำศิษย์ที่โง่เขลา) มูฬฺห (หลง, งมงาย, โง่เขลา) +สิสฺส (ศิษย์, ผู้ควรสั่งสอน) +อุปเทส (คำแนะนำ, ข้อชี้แนะ) > มุฬฺหสิสฺโสปเทส+นา, แปลง นา เป็น เอน ด้วยสูตรว่า อโต เนน. (รู ๗๙)

กุนารีภรเณน (เพราะเลี้ยงดูหญิงไม่ดี, -นารีชั่ว) กุ = กุจฺฉิต (น่ารังเกียจ, ชั่ว) +นารี (นารี, หญิง) > กุนารี (หญิงไม่ดี,​ สตรีชั่ว) +ภรณ (การเลี้ยงดู, การชุบเลี้ยง) > กุนารีภรณ+นา

จ (ด้วย, และ) เป็นนิบาต

ขลสตฺตูหิ (ด้วยศัตรูชั่ว, -ศัตรูที่เป็นพาล) ขล+สตฺตุ > ขลสตฺตุ+หิ

สํโยคา (เพราะประกอบ, คบหา, สมคบ, สมาคม) สํ+โยค > สํโยค+สฺมา

ปณฺฑิโตปฺยาวสีทติ ตัดบทเป็น ปณฺฑิโต+อปิ+อวสีทติ

ปณฺฑิโต (บัณฑิต, นักปราชญ์, ผู้มีปัญญา) ปณฺฑิต+สิ

อวสีทติ (จมลง, ดิ่งลง, ตกต่ำ, เสียชื่อเสียง) อว+√สท+อ+ติ แปลง สท เป็น สีท ได้บ้าง ด้วยสูตรว่า สทสฺส สีทตฺตํ. (รู ๔๘๔) มาจากธาตุเดียวกันกับกริยาศัพท์ว่า นิสีทติ ที่แปลว่า ย่อมนั่ง, ส่วนในสัททนีติ ธาตุมาลา เป็น สีท ธาตุโดยตรงไม่ต้องทำการแปลงหรืออาเทศอีก.

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

เพราะเหตุที่สอนศิษย์โง่  แลเพราะมีสตรีชั่วเป็นที่พำนัก

แลเพราะประกอบด้วยศัตรูคือคนพาล  แม้เป็นบัณฑิตก็ต้องตกต่ำ.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

เพราะเหตุที่สอนศิษย์โง่  เพราะมีสตรีถ่อยเป็นที่พำนัก

เพราะอยู่ร่วมกับศัตรูคือคนโง่  ถึงเป็นบัณฑิตก็ต้องตกต่ำ.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง , ขัดสีถ่าน

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร 

วัดพระพุทธบาทสี่รอย อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่

ขัดสีถ่าน

ขัดสีถ่าน

พุเธหิ  สาสมาโนปิ,    ขโล  พหุตเกตโว;
ฆํสิยมาโนปงฺคาโร,     นิลมตฺตํ  นิคจฺฉติ.

คนพาล แม้เหล่าผู้รู้สั่งสอนอยู่  ก็ยังเป็นคนโกงหลอกลวงเหมือนเดิม
เปรียบเหมือนถ่านไฟถึงคนขัดสีอยู่  ย่อมถึงความเป็นสีหม่น ๆ นั่นเอง.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๑๙, มหารหนีติ ๑๒๕)

ศัพท์น่ารู้ :

พุเธหิ  (ผู้รู้, คนมีปัญญา ท.) พุธ+หิ

สาสมาโนปิ  ตัดบทเป็น สาสมาโน+อปิ (แม้สั่งสอนอยู่, แม้ถูกสั่งสอนอยู่?) √สาส+อ+มาน > สาสมาน+สิ, ถ้าเป็นรูปกัมมวาจก ต้องเป็น สาสิยมาโน (อันเขาสั่งสอนอยู่, ถูกสั่งสอนอยู่)

ขโล  (คนพาล, คนโง่, ดักดาน, ลานข้าว, ตะกอน, ความชั่ว) ขล+สิ

พหุตเกตโว  (คนโกง-, คนหลอกลวงได้หลากหลาย) พหุต (หลาย, มาก) + เกตว (โกง, หลอกลวง,​ สกา) > พหุตเกตว+สิ

ฆํสิยมาโนปงฺคาโร  ตัดบทเป็น ฆํสิยมาโน+อปิ+องฺคาโร, √ฆํส+อิ+ย+มาน > ฆํสิยมาน+สิ = ฆํสิยมาโน (อันเขาขัดสีอยู่, -เสียดสีอยู่, ถูกขัดสีอยู่) ถ้าเป็นกัมมวาจก นิยมใช้กัน มาน ปัจจัยเท่านั้น ไม่ใช้เป็น อนฺต ปัจจัย, อปิ (แม้) เป็นนิบาต, องฺคาร+สิ = องฺคาโร (ถ่านเพลิง, เถ้า, ถ่านไฟ).

นิลมตฺตํ  (สักว่าเป็นสีนิล, เพียงหม่นๆ, ดำนิล) นิล+มตฺต > นิลมตฺต+อํ

นิคจฺฉติ  (เข้าไป, เข้าถึง, มาถึง, ผ่านไป, บรรลุ) นิ+√คมุ+อ+ติ ภูวาทิ. กัตตุ.

ในมหารหนีติ คาถา ๑๒๕ มีข้อความคล้ายกัน ดังนี้

พุเธหิ  ภาสมาโนปิ,   ขโล  พหุตเกตโว;

ฆํสิยมาโน  องฺคาโร,   นิลมตฺตํ  น  คจฺฉติฯ

คนโง่เขลา แม้พวกผู้รู้บอกกล่าวอยู่  ก็ยังเป็นคนหลอกลวงขี้โกงวันยังค่ำ

เปรียบเหมือนถ่านไฟถึงเขาขัดสีอยู่  ย่อมไม่ทำให้เป็นสีเขียวได้เลย.

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

คนสันดานโง่ แม้ผู้รู้จะพากันสั่งสอนอยู่มากสัก  เท่าไร ๆ ก็ดี ก็ย่อมงง ๆ อยู่นั่นเอง ชนิด

เดียวกับถ่านเพลิง แม้จะขัดสีสักเท่าไร สีหม่น ๆ เท่านั้นย่อมคลายออก [อันจะฟอกให้ขาวไม่ได้เลย].

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

คนสันดานโง่ แม้ผู้รู้จะพากันสั่งสอนสักเท่าไร ๆ  ก็ยังงง ๆ อยู่นั่นเอง อย่างเดียวกับถ่านเพลิง

แม้จะขัดสีสักเท่าไร ๆ ก็ยังดำอยู่นั้นเอง  จะให้ขาวไม่ได้เลย.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว ,  หม้อน้ำพร่อง

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร 

วัดป่าห้วยลาด อ.ภูเรือ จ.เลย หลากพุทธศิลป์ในดินแดนภูเรือ

วัดป่าแห่งนี้เดิมชื่อว่าสำนักสงฆ์ห้วยลาดก่อตั้งขึ้นโดย หลวงปู่ชอบ ฐานสโม และต่อมาได้มีการพัฒนามาเรื่อยๆ จนถึงปัจจุบันนี้วัดป่าห้วยลาดได้กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวห้ามพลาดของอำเภอภูเรือเลยทีเดียว

มีศาลาเฉลิมพระเกียรติที่ใหญ่โตโอ่อ่า สง่างาม ซึ่งประดิษฐานพระประธานสีขาวบริสุทธิ์  มีนามว่า พระสัพพัญญูรู้แจ้งสามแดนโลกธาตุ องค์ใหญ่ที่สุด ซึ่งงดงามปานเทวดาสร้างและศักดิ์สิทธิ์...

หม้อน้ำพร่อง

หม้อน้ำพร่อง

ยทูนกํ  สณติ  ตํ,    ยํ  ปูรํ  สนฺตเมว  ตํ;
อฑฺฒกุมฺภุปโม  พาโล,    ยํ  ปูรกุมฺโภว  ปณฺฑิโต.

สิ่งใดพร่อง สิ่งนั้นส่งเสียงดัง  สิ่งใดเต็ม สิ่งนั้นแลสงบนิ่ง

คนพาลเหมือนหม้อน้ำที่พร่อง  ส่วนบัณฑิตเหมือนหม้อที่เต็ม.

(ธรรมนีติ ทุชชนกถา ๑๑๘, มหารหนีติ ๑๒๔)

ศัพท์น่ารู้ :

ยทูนกํ  ตัดบทเป็น ยํ+อูนกํ (สิ่งใด+ที่พร่อง, ที่ขาด, ที่ไม่เต็ม) ย+สิ = ยํ, อูนก+สิ = อูนกํ.

สณติ  (ทำเสียง, ส่งเสียง) √สณ+อ+ติ ภูวาทิคณะ กัตตุวาจก

ตํ  (สิ่งนั้น) ต+สิ สัพพนาม

ยํ  (สิ่งใด) ย+สิ สัพพนาม

ปูรํ (เต็ม, บูรณ์) ปูร+สิ

สนฺตเมว  ตัดบทเป็น สนฺตํ (สงบ, นิ่ง) + เอว (นั่นเทียว,​ เท่านั้น)

ตํ  (สิ่งนั้น) ต+สิ สัพพนาม

อฑฺฒกุมฺภุปโม  (เปรียบเหมือนหม้อ(มีน้ำ)ครึ่งหนึ่ง) อฑฺฒ (กึ่ง, ครึ่ง) +กุมฺภ (หม้อ, ไห) +อุปม,​ อุปมา (เปรียบเทียบ,​ อุปมา) > อฑฺฒกุมฺภุปม+สิ (มหารหนีติ ทำทีฆะสระ เป็น อฑฺฒกุมฺภูปโม)

พาโล  (คนพาล, คนโง่) พาล+สิ

ยํ  (สิ่งใด) ย+สิ สัพพนาม

ปูรกุมฺโภว  ตัดบทเป็น ปูรกุมฺโภ+อิว (เปรียบหมือนหม้อเต็ม) ปูร (เต็ม, แน่น) +กุมฺภ (หม้อ, ไห) > ปูรกุมฺภ+สิ = ปูรกุมฺโภ. ส่วน อิว ศัพท์เป็นนิบาตบอกการเปรียบเทียบ

ปณฺฑิโต  (บัณฑิต, คนฉลาด) ปณฺฑิต+สิ

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

น้ำ [ในหม้อ] ถ้าพร่องต้องกระฉอก ที่เต็มเปี่ยม ย่อมสงบเฉย 

คนพาลอุปมาเหมือนน้ำครึ่งหม้อ  ส่วนบัณฑิตเหมือนน้ำเต็มหม้อ.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

น้ำในหม้อ ถ้าพร่องต้องกระฉอก  ที่เต็มเปี่ยมย่อมสงบเฉย

คนพาลเปรียบเสมือนน้ำครึ่งหม้อ  ส่วนบัณฑิตเปรียบเสมือนน้ำเต็มหม้อ.

_______

Credit: Palipage: Guide to Language - Pali

อ่านบทความเกี่ยวข้องเพิ่มเติม👉 เห็นผิดเป็นพาล , คนพาลสำคัญผิด , ลบรอยบาป , ลักษณะคนโง่ , ลักษณะคนเลว , ใจคนชั่ว

1. อาจริยกถา แถลงอาจารย์ , 2. สิปปกถา - แถลงศิลปะ  , 3. ปัญญากถา - แถลงปัญญา , 4. สุตกถา - แถลงความรู้ , 5. กถากถา - แถลงถ้อยคำ , 6. ธนกถา - แถลงทรัพย์ , 7. เทสกถา - แถลงประเทศ , 8. นิสสยกถา - แถลงนิสัย , ๙. มิตตกถา - แถลงมิตร